ChatGPT'ga to'g'ri savol berish: o'zbekcha prompt formulasi
Bir xil ChatGPT — turli javob. Sifatli javob olishning 5 qadamli formulasini o'zbek tili misolida ko'rsatamiz.
Bir odam ChatGPT’dan «insho yozib ber» deydi va umidsiz javob oladi. Boshqasi bir xil mavzuda «A’lo» oladi. Farq modelda emas — savolning qanday berilganida. Keling, to’g’ri savol berishning oddiy formulasini o’rganamiz.
5 qadamli formula
Yaxshi prompt beshta qismdan turadi:
- Rol — ChatGPT kim sifatida javob berishi kerak: «Tajribali o’qituvchi sifatida…»
- Vazifa — aniq nima so’rayapsiz: «…insho rejasini tuz…»
- Kontekst — sizning holatingiz: «…9-sinf o’quvchisi uchun, mavzu tabiatni muhofaza qilish…»
- Format — javob qanday ko’rinishda: «…5 bandli reja, har bandga 2 gap izoh…»
- Cheklov — nima bo’lmasin: «…umumiy so’zlarsiz, misollar O’zbekistondan bo’lsin…»
Farqni sezing
❌ Yomon: «Biznes-reja yozib ber»
✅ Yaxshi: «Tajribali biznes konsultanti sifatida Toshkentda ochiladigan kichik kafe uchun biznes-reja tuz. Byudjet 30 mln so’m. Javobni bo’limlar bilan: bozor tahlili, xarajatlar, daromad prognozi. Har bir hisob-kitobni qanday olganingizni ko’rsat.»
Ikkinchi savol ChatGPT’dan mutaxassis kabi ishlashni so’raydi. Birinchisida esa u o’zi taxmin qilib, umumiy matn teradi.
3 tayyor shablon
- Tarjima uchun: «Professional tarjimon sifatida quyidagi matnni o’zbekchadan inglizchaga tarjima qil. Ma’no buzilmasin, rasmiy uslubda bo’lsin: [matn]»
- Xat uchun: «HR mutaxassisi sifatida ish beruvchiga rahmat xatini yozib ber. Suhbatim dushanba kuni bo’ldi, Java dasturchi lavozimi. Qisqa, 3 paragraf, samimiy ohangda.»
- O’qish uchun: «O’qituvchi sifatida [mavzu]ni menga 15 yoshli o’quvchiga tushuntirgandek oddiy tilda tushuntir. Avval 3 gapda mohiyat, keyin bitta kunlik hayotdan misol, oxirida nimani o’rganishim kerakligini ayt.»
Eng ko’p uchratadigan 3 xato
- Juda qisqa savol — «yozib ber», «tushuntir» deyish. Model o’zi taxmin qiladi, natija umumiy chiqadi.
- Kontekstsiz so’rash — «kim uchun», «qayerda», «necha so’z» degan javoblarsiz. Sizning holatingizni model bilmaydi.
- Bir zavqda hammasi — bitta savolga 5 ta vazifa bermang. Ketma-ket so’rang, har javobni to’g’irlab boring.
Xulosa
| Element | Nima beradi |
|---|---|
| Rol | Javob darajasi va ohangi |
| Vazifa | Aniqlik |
| Kontekst | Sizga moslik |
| Format | O’qish osonligi |
| Cheklov | Keraksiz umumiy so’zlarni yo’q qiladi |
Formula eslab qolish qiyin bo’lsa, oddiy qoida: ChatGPT’ga xuddi yangi xodimga topshiriq bergandek murojaat qiling — hammasini aytmasangiz, u o’zi taxmin qiladi.
Rasm uchun promptlarni esa alohida formula bilan yozamiz.
Kanalda amaliy maslahatlar va kunlik AI yangiliklar: @robot_aka