Xitoy AI compute'ni 4 barobar oshirishga qaror qildi: 2185 dan 9800 eflops'gacha
Xitoy Sanoat vazirligi (MIIT) beshyillik reja e'lon qildi: 2030'gacha 9800 eflops aqlli compute, $532 mlrd investitsiya, 100 ming kartali klasterlar. Bu nima degani — oddiy tilda.
Xitoy AI poygasida yangi, juda katta qadam tashladi. Sanoat va axborot texnologiyalari vazirligi (MIIT) 2026–2030 yillarga mo’ljallangan beshyillik rejasini e’lon qildi: mamlakatning «aqlli compute» quvvatini 2030’gacha 9800 eflops’ga yetkazish.
Hozir qayerda turibmiz? Iyun oyining oxiriga Xitoyning aqlli compute quvvati 2185 eflops edi — bir yil oldingidan 177% ko’proq. Iyul oxirida bu raqam ~2450’ga yetgan (Milliy ma’lumotlar boshqarmasi ma’lumoti). Ya’ni maqsadga yetish uchun quvvatni yana 4 barobardan ortiq oshirish kerak.
Eflops bu nima?
Eflops — sekundda 10¹⁸ (trillion trillion) suzuvchi nuqtali operatsiya. Solishtirish uchun: bitta zamonaviy flagman smartfon ~1 teraflops (10¹²) darajasida. Bitta eflops — millionlab shunday telefonlar birlashgandagi quvvat. «Aqlli compute» — aynan AI o’qitish va ishlatish uchun moslashtirilgan quvvat (GPU/akselerator klasterlar).
Rejada aniq nimalar bor?
- 100 000 kartali klasterlar. MIIT «tartibli joylashtirish» chaqirigi: 10 ming yoki 100 ming+ akselerator kartadan iborat AI klasterlari, ularga mos inference (ishlatish) infratuzilmasi.
- $532 mlrd investitsiya. 2026–2030 oralig’ida axborot infratuzilmasiga jami 3,8 trillion yuan (~532 mlrd dollar).
- 52 ta yirik obyekt allaqachon. Har biri 10 000+ kartali 52 ta aqlli compute markazi qurilgan.
- 8 milliy hub + 10 data-markaz klasteri — quvvatni elektr bilan juftlashtirishga ixtisoslashgan 3 hudud bilan.
- Platforma raqamlari: davlat platformasi 155 kompaniyaning ~316 eflopsini birlashtirgan — 578 resurs havzasi, ~720 000 GPU.
Bularning hammasi rasmiy MIIT ma’lumotlari — South China Morning Post (08.09) va xalqaro OAV yoritgan.
Nega bu muhim?
Uch sabab.
1. Compute — AI davrining «neft»i. Model qanchalik kuchli bo’lishi, asosan, uni o’qitishga sarflangan compute’ga bog’liq. Xitoy o’z compute’ini 4x oshirishni rejalashtirib, AQSH eksport chelovlari (NVIDIA flagman kartalari) sharoitida ham masshtabda oldinga siljishga urg’u berayapti. Reja ochiq-oydin mahalliy chiplarni (Cambricon va boshqalar) klasterlarga moslashtirishni talab qiladi.
2. Framewor’dan chip’gacha to’liq stack. Bu yangilik bo’sh joyda emas: shu hafta Alibaba Cloud va Cambricon PyTorch Foundation’ga Platinum a’zo bo’ldi (bizning sharhimiz), DeepSeek 150 muhandis yolladi — hammasi backend va agent infratuzilmasiga (tahlil). Chip → framework → model → mahsulot zanjirining har bo’g’ini bir vaqtda kuchaytirilmoqda.
3. Ochiq modellar arzonlashadi. DeepSeek, Qwen kabi ochiq modellarning narxi va sifati bevosita compute xarajatiga bog’liq. Quvvat 4x oshsa — API narxlari yanada past bo’lishi, ochiq ekotizim yanada tez rivojlanishi real kutilish.
Halol tomonlar
- «Qurilgan quvvat» va «ishlatilayotgan quvvat» bir emas: Xitoy tahlilchilarining o’zi racklarning atigi ~71% jihozlangani va foydalanish darajasi pastligi haqida yozadi. Eflops — nazariy cho’qqi, real yuk boshqa masala.
- $532 mlrd — 5 yillik jami IT infratuzilma (mobile tarmoq, 6G ham kiradi), faqat AI emas.
- Reja — maqsad; bozor sharoiti, elektr ta’minoti va chiplarga cheklovlar tempni sekinlashtirishi mumkin.
O’zbekiston uchun ahamiyati
O’zbekiston ham AI infratuzilmasiga kirishmoqda — superkompyuter va $1,5 mlrd rejasi haqida yozgan edik. Xitoy’ning 4x rejalashtirgani mintaqa uchun ham signal: arzon compute va ochiq modellar kichik iqtisodiyotlarga ham kirish imkonini kengaytiradi. Kuzatishda davom etamiz.
Manbalar: MIIT beshyillik reja (07–08.09), SCMP, National Data Administration.